Úr hugarheimi friðardúfu

Friðardúfan Stefán Pálsson skrifaði færslu á blogg sitt um daginn. Í henni vísaði hann í gamla grein sem hann hafði skrifað á vefritið Múrinn árið 2003 og fjallar um árangur sem grasrótarhreyfingar og róttæklingar hafa náð á síðustu áratugum í baráttu sinni fyrir friði. Greinin gefur mjög áhugaverða innsýn í hugarheim róttækrar friðardúfu. Sérstaklega þykir mér ein efnisgrein áhugaverð en hún fjallar um Suður Afríku:

"Vart er hægt að hugsa sér betra dæmi um þetta en fall einræðisstjórnar hvíta minnihlutans í Suður-Afríku á síðasta áratug. Þar hrökklaðist frá völdum stjórn sem búin var fullkomnustu og öflugustu vopnum, hafði gríðarlega sterkt efnahagslegt bakland og naut leynt og ljóst stuðnings Bandaríkjanna, Bretlands og fleiri ríkisstjórna á Vesturlöndum. Andstæðingarnir voru hvorki ríkis né nutu hernaðarlegs styrks, heldur beittu þeir samtakamætti fjöldans — studdir af grasrótarsamtökum víða um lönd sem smátt og smátt holaði dropinn steininn með litlum aðgerðum: mótmælafundur hér, undirskriftasöfnun þar og ákall til fólks að sniðganga suður-afrískar vörur".

Hér þykir mér margt gefa tilefni til athugasemda.

Í fyrsta lagi var stjórn Suður Afríku á Apartheid tímanum ekki einræðisstjórn heldur minnihlutastjórn hvítra. Þetta skiptir þó minnstu máli.

Í öðru lagi þarf nokkuð róttæka endurskilgreiningu á merkingu lýsingarorðana "fullkomin" og "öflug" til þess að þau geti átt við vopnabúr suður afríska hersins á tímum Apartheit stjórnarinnar. Bandaríkin settu vopnasölubann á landið árið 1964.

Í þriðja lagi þykir mér hann gera heldur lítið úr vonaðri baráttu svarta minnihlutans. ANC hafði að vísu upphaflega byggt á hugmyndum um friðsama andspyrnu í anda Ghandis en þeim hugmyndum var hafnað snemma á 7. áratugnum og samtökin hófu vopnaða baráttu undir forystu Nelsons Mandela, stofnanda og fyrsta leiðtoga Umkhonto we Sizwe, hernaðararms ANC. Mörg önnur samtök höfnuðu friðsamlegri baráttu um þetta leiti ef þau höfðu aðhyllst hana til að byrja með.

Ýmis samtök blökkumanna stunduðu skæruhernað gegn stjórnarhernum í dreifbýli. Í þéttbýli var einnig stundaður skæruhernaður/ hryðjuverkastarfsemi gegn minnihlutastjórninni. Ráðist var á opinberar byggingar og fyrirtæki. Embættismenn og lögreglumenn voru drepnir. 1985 tók ANC upp þá stefnu að gera mörg svæði "óstjórnanleg". Það var framkvæmt með sömu meðulum, skipulögðum drápum á lægra settum embættismönnum og lögreglumönnum. Þessu var haldið áfram þar til samningar náðust á milli de Kleks og Mandela.

Suður afrískar vörur voru sniðgengnar bæði innanlands og utan. Það er óumdeilt að það kom mjög illa við efnahag Suður Afríku að blökkumenn sniðgengu innlendar vörur. Þær aðgerðir voru skipulagðar af ANC. Þeir blökkumenn sem keyptu innlendar vörur urðu fyrir hefndaraðgerðum. Oft voru þeir drepnir.

Maður fær það oft á tilfinninguna að margir vesturlandabúar séu búnir að endurskrifa sögu frelsisbaráttu blökkumanna í Suður Afríku. Blóðug og hörð barátta hefur breyst í friðsamlega mótspyrnu af sama toga og Ghandi og fylgismenn hans notuðu til þess að binda enda á yfirráð Bretlands (lítillar eyju og örmagna eftir tvær heimstyrjaldir) yfir Indlandi (sem er fjölmennara en öll Evrópa). Skæruliðaforinginn Nelson Mandela og samverkamenn hans unnu vissulega mikið afrek þegar þeir sömdu um sanngjarnan og varanlegan frið á milli hvítra og svartra í landi sínu. Barátta þeirra var hinsvegar ekki í samræmi við draumsýnir hernaðarandstæðinga á vesturlöndum og vandséð að þeir hefðu náð miklum árangri hefðu þeir aldrei gripið til vopna. A.m.k þykir mér erfitt að sjá hvernig undirskriftasafnanir ættu að komast á lista yfir helstu dánarorsakir minnihlutastjórnarinnar.

Hið fjórða sem mér þykir undarlegt við þessa umfjöllun Stefáns um mál Suður Afríku er sú fullyrðing að minnihlutstjórnin hafi "leynt og ljóst" notið stuðnings Bandaríkjanna og Bretlands. Bæði ríkin þrýstu á minnihlutastjórnina að afnema Apartheit og raunar varð þrýstingur Breta til þess að Suður Afríka gekk úr samveldinu 1961. Hinsvegar er Suður Afríka stórt land og hernaðarlega mikilvægt. Bæði í Lundúnum og Washington höfðu menn áhyggjur af því að atburðaráin þar gæti farið úr böndunum ef of hart væri gengið að minnihlutastjórninni og að stjórn hliðholl Sovétríkjunum gæti komist til valda. Þetta hélt aftur af Bretum og Bandaríkjamönnum en orðið "stuðningur" getur ómögulega átt rétt á sér í þessu samhengi.

Reyndar fær maður það stundum á tilfinninguna að bandarískt sendiráð í einhverju miður geðslegu ríki dugi til þess að Bandaríkin séu sett á lista yfir "stuðningsríki" þess í hugum róttæklinga og friðardúfa. Jafnvel þótt að viðkomandi ríki sé ómögulegt að hundsa. Í þessu ljósi er það hálf spaugilegt að í mörgum tilvikum þar sem Bandaríkjamenn hafa algjörlega hundsað ógeðfelld harðstjórnarríki, t.d Kúbu og Íran, og gert allt sem þeir geta til þess að leggja stein í götu þeirra þá hafa þeir fengir tómar skammir fyrir úr villta vinstrinu.    

Athugasemdir

[Óskar Þorkelsson, 29.12.2007 kl. 21:48]

Langur og að mestu leiti góður pistill hjá þér en hérna ertu með athugasemd sem ég vil aðeins setja út á :

Í öðru lagi þarf nokkuð róttæka endurskilgreiningu á merkingu lýsingarorðana "fullkomin" og "öflug" til þess að þau geti átt við vopnabúr suður afríska hersins á tímum Apartheit stjórnarinnar. Bandaríkin settu vopnasölubann á landið árið 1964.

hérna ferðu í kringum heitan graut eins og köttur. USA notaði ísrael sem skálkaskjól fyrir vopnasölu til SAfríku, ástæan var einföld. USA þarfnaðist fágætra og dýrmætra málma til ofurorrustuþotnagerð og geimferða. mest titanium ef ég man það rétt.

Þessi athugasemd hérna þarnfast líkra smá athugunar :

Í þessu ljósi er það hálf spaugilegt að í mörgum tilvikum þar sem Bandaríkjamenn hafa algjörlega hundsað ógeðfelld einræðisríki, t.d Kúbu og Íran, og gert allt sem þeir geta til þess að leggja stein í götu þeirra þá hafa þeir fengir tómar skammir fyrir úr villta vinstrinu.    

Afhverju helduru að vestræn ríki leggi stein í götu USA í kúbu og íransmálunum ?  kúba var ekkert annað en hálfgerð nýlenda USA þegar Kastró henti þessum djöfusl arðræningjum úr landi og uppskar viðskiptaþvinganir í staðinn.. íran var USA best buddy þar til 1979, bufferzone fyrir USA gagnvart sovét í mjúka maga sovétríkjanna og neyddi sovét til þess að hafa stórar herstöðvar í suðurhluta sovétríkjanna á sínum tíma.. iran féll og stuttu síðar var sovét herinn kominn inn í nágrannaríkið afghanistan.. sem varð til þess að USA fór að styrkja Pakistan.. sem er enn önnur raunarsaga sem er ongoing.  

Annars er ég nokkuð sammála þér, bara ekki bláeygur gagnvart vestrinu.

[Hans Haraldsson, 30.12.2007 kl. 00:33]

En Bandaríkin eru ekki almáttug. Þú mátt ekki gleyma því að kalda stríðið snérist hreinlega um framtíð siðmenningarinnar. Aðgangur að og yfirráð yfir mikilvægum náttúruverðmætum var eitt af því sem skildi á milli feigs og ófeigs í þeirri baráttu - raunar skiptir öruggt flæði olíu og annarra grunnhráefna gríðarlegu máli fyrir stöðugleika heimsins enn í dag. Þú getur ekki látið eins og þeir hafi stutt Íranskeisara eða gert minniháttar samninga við Suður Afríkustjórn af tómum ótuktarskap.

Sama hugarfar einkennir reyndar það sem margir segja um samband Bandaríkjanna og Sádi Arabíu í dag. Fólk lætur eins og þar væru frjálslynd og lýðræðissinnuð öfl tilbúin að taka við stjórnartaumunum og það eina sem hindri þau sé stuðningur Bandaríkjanna við konungsveldið. Það er auðvitað ekki raunin. Sádi Arabía er barbarískt samfélag og hefur verið það um aldir. Hún er líka of mikilvæg til þess að það sé hægt að hundsa hana.

Bandaríkin eru ekki almáttug. Þau eru jafn bundin af realpólitískum veruleika og önnur lönd. Hinsvegar hafa þau líklega nýtt tækifæri sín til þess að gera gott oftar en nokkuð annað land.

Hefur nokkurn tímann í veraldarsögunni verið til skárri hegemón?   

[Óskar Þorkelsson, 30.12.2007 kl. 12:49]

Ég er ekki sammála þér í því að kalda stríðið hafi snúist um framtíð siðmenningarinnar.. það fer algerlega eftir því hvaða augum þú lítur siðmenninguna.  Kalda stríðið snerist um eins og þú sagðir yfirráð yfir auðlindum og þar stóðu Bandaríkin sig best því þeir fengu bandamann sem þeir gátu mokað í vopnum og stutt með ráðum og dáð í SÞ þegar sá gállinn var á þeim eða stöðvað allar "veto" gegn þeim á sama vettvangi.. sem sagt ísrael sem hafði í hendi sér öll miðausturlönd og þar með suezskurðinn..´sovét gerði hvað þeir gátu með því að styrkja andstæðinga israels sbr Egypt, syria og iraq.. þar til kaninn ákvað að styrkja iraq eftir 1979 (sjá færslu að ofan).

Þú talar um ótuktarskap varðandi stuðning við SAfriku og Iran.. nei kaninn gerði það ekki af ótuktarskap heldur af útreiknuðum pólitískum aðferðum.  Iran var stutt til þess að koma höggi á sovét og vera buffer gagnvart arabaheiminum í austri, þeir höfðu israel í vestri.  SAfrika var stutt vegna þess að SAfríka var með námur sem kananum sárvantaði þótt kaninn vari opinberlega að mótmæla stjórn safríku á þessum tíma sem í raun var einræðisstjórn þótt þú viljir meina að hún væri minnihlutastjórn hvítra. Kaninn verslaði við Safriku í gegnum israel og argentínu td.

Þú segir að Bandaríkin hafi nýtt tækifæri sín til þess að láta gott af sér leiða en nokkurt annað land. Hvernig hafa þau gert það og hvar ?  Því ég kannast ekkert við að USA sé eitthvert sérstakt góðgerðaland, frekar hitt að þau efna til stríðsátaka þar sem þeim heintar hverju sinni og selja vopn undir yfirskyni þróunarhjálpar.  endilega útskýrðu þetta fyrir mér Hans.

Hvað er hegemón ?

[Fannar frá Rifi, 30.12.2007 kl. 13:14]

"naut leynt og ljóst stuðnings Bandaríkjanna, Bretlands og fleiri ríkisstjórna á Vesturlöndum"

Með fullri virðingu fyrir Stefáni þá sýnir þetta algjöra vanþekkingu á pólitískri og efnahagslegri sögu Suður Afríku. Upp úr 1960 voru stöðugt verri samskipti milli Suður Afríku og Bretlands. Suður Afríka hætti að selja Bretum vörur og efni á góðum prís. Eitthvað sem átti gríðarlegan þátt í þeirri miklu lægð sem efnahagslíf Bretlands gekk í gegnum. 

Þannig að vináttan og stuðningurinn var ekki mikill þar á milli.  

[Hans Haraldsson, 30.12.2007 kl. 14:05]

Hegemón er ráðandi stórveldi.

Kalda stríðið snérist um framtíð siðmenningarinnar. Ef Sovétríkin hefðu unnið þá byggjum við ekki við siðmenningu.

Ég get ekki fallist á að kalla einn eða tvo samninga við Suður Afríkustjórn "stuðning". Þeir áttu hluti sem Bandaríkjamenn sárvantaði og það var samið. Hinsvegar var Bandaríkjastjórn almennt fjandsamleg minnihlutastjórninni og beitti sér gegn Apartheid.

Ef þú berð saman feril Bandatríkjamanna og t.d breska heimsveldisins eða Sovétmanna þá er það nokkuð ljóst að Bandaríkin eru mjög góðkynja hegemón. Skoðaðu bara útbreiðslu lýðræðis í SA-Asíu eða A-Evrópu. Þetta hefði ekki verið hægt án stuðnings Bandaríkjamanna.

Reyndar er Írak að vissu leiti líka dæmi um muninn á Bandaríkjunum og fyrri stórveldum. Það er engin vandi að stjórna því landi. Maður þarf bara að gera bandalag við annað hvort súnnía eða shíta gegn hinum hópnum. Þannig fóru Tyrkir og síðan Bretar að því að stjórna því landi. Sú staðreynd að Bandaríkjamenn geta ekki farið þá leið ætti að segja sitt.

Ég er ekki að segja að Bandaríkin séu algóð. Aðeins að þau eru töluvert trúrri sínum grunngildum og hafa nýtt stórveldisstöðu sína til þess að gera meira gott heldur en nokkuð annað stórveldi.

[Óskar Þorkelsson, 30.12.2007 kl. 14:25]

Takk fyrir þetta, jú USA má segja að sé "góðkynja" heimsveldi en góð eru þau ekki.

Varðandi lýðræðið í SA Asíu þá hafa bandaríkjamenn ekki gert mikið þar. Vietnam er kommunsitaríki sem sigraði bandarikin í hernaði og pólitískt. Cambudia er hálfgerð nýlenda vietnama og thailendinga en með einhverskonar lýðræði sem bandaríkin komu ekki nálægt að grunnleggja, nema síður sé. Burma er einræðisríki þar sem hernaðaryfirvöld halda um alla tauma, lifa á eiturlyfjaframleiðslu og á efnahagsuppbyggingu vestrænna ríkja sem viulja fá ódýrt vinnuafl. Burma er lýsandi dæmi um afskiptaleysi góða stórveldisins, því burma á EKKI olíu. Þar hefur farið fram lengsta styrjöld síðustu alda afskiptalaus að mestu. Þar berjast Karen þjóðflokkurinn gegn herforingjunum í Rangoon án hjálpar góða stórveldisins eða nokkurra annara en hjálparsamtaka og eru norðmenn og svíar þar mestu hjálparhellurnar.  Malaysia er konungsdæmi ekki mikið um lýðræði þar. singapore er í raun partur af Malaysíu en fékk sitt sjálfstæði og er lýðræðisríki án hjálpar góða heimsveldisins.. Laos er kommunistaríki og í raun leppríki vietnam og thailands. Þá komum við að Thailandi, þetta er konungsveldi de lux með lýðræðislegu yfirbragði og miklu frelsi íbúanna .. án hjálpar góða Heimsveldisins. Thai hafa verið frjálsir alla tíð og hafa ekki þurft á neinum ða halda til þess að byggja upp sitt land þannig lagað séð. vissulega hjálpuðu bandaríkjamenn þeim að byggja upp kynlífsiðnaðinn í Pattaya en þats it Hans.  ertu kannski að misminna þetta um lýðræðið í SA Asíu ?

Ég er enn að bíða eftir svari við því hvað Bandaríkin hafa gert gott fyrir heimsbyggðina !

[Hans Haraldsson, 30.12.2007 kl. 14:33]

A-Evrópa, Japan, S-Kórea, Tævan og Singapúr.

[Óskar Þorkelsson, 30.12.2007 kl. 14:44]

Kaninn gerði ekkert í lýðræðisátt í singapore, ef svo er vinsamlegast upplýstu mig.  Bretar voru þar aftur á móti ráðandi afl.  Lýðræðið í austur evrópu er svo annar handleggur, jú þetta hefði verið hægt án bandaríkjamanna því ef ég man rétt þá voru það þjóðverjar sem voru aðaldriffjöðurinn eftir ´89 ásamt póllandi sem reif sig laust á svo eftirminnilegan hátt nokkrum árum áður.  En sumir vilja þakka USA það allt en það er einfaldlega rangt. Kaninn er á góðri leið með að klúðra stöðuleikanum í everópu með hernaðarbrölti sem er beint gegn rússum as we speak,  þeir fela það að vísu sem vörn gegn iran.. sem er bara fyndið.

[Hans Haraldsson, 30.12.2007 kl. 15:02]

Bandaríkjamenn gerðu þessum löndum kleyft að þróast í þessa átt með því einfaldlega að koma upp stöðugu og öruggu heimskerfi og með því að halda þeim undir verndarvæng sínum. Beinn þáttur þeirra í lýðræðisþróun í Singapúr er að vísu lítill.

Hvað varðar þátt Þýskalands og Evrópusambandsins í lýðræðisþróun í A-Evrópu þá má ekki vanmeta hann en það má heldur ekki gleyma að án Bandaríkjanna væri ekki til nein lýðræðisleg V-Evrópa og því ekkert lýðræðislegt Þýskaland. Rússar hefðu hirt allt draslið fyrir löngu.

Eldflaugavarnarkerfið dugar ekki gegn rússneska kjarnavopnabúrinu. Því er ætlað að skjóta niður frumstæðar eldflaugar frá "útlagaríkjum". Jafnvel þótt það gæti ráðið við einhverjar rússneskar eldflaugar þá er það ekki nógu stórt til þess að ráða við allan þann fjölda sem Rússar eiga og svo dýrt að Rússar geta alltaf fjölgað eldflaugum sínum til mótvægis hraðar en Bandaríkjamenn geta stækkað kerfið. Geta Rússa til árásar að seinna bragði mun ekki skerðast að neinu ráði við tilkomu kerfisins.

Ef Bandaríkjamenn ætluðu í hernaðaruppbyggingu gegn Rússum þá væru þeir að efla getu sína til að eyða kjarnavopnum þeirra með árás að fyrra bragði. Það er miklu raunhæfari möguleiki. Reyndar telja sumir að Bandaríkjamenn séu nálægt því að búa yfir slíkri getu í dag (lágfleygar stýriflaugar, torsæjar sprengjuflugvélar, mikill fjöldi árásarkafbáta o.s.frv). Eldflaugakerfið er til þess að verjast ríki sem gæti náð að koma örfáum eldflaugum á loft. 

[Óskar Þorkelsson, 31.12.2007 kl. 11:33]

Það er eitt sem bandaríkin standa öðrum ríkjum framar í og það er að framleiða drápstól í allskonar myndum og gerðum.  Þeir eru líka umsvifamestir í því að selja vopn til óstöðugra ríkja heimsins með þeim afleiðingum að styrjöld brýst út og þeir geti selt enn meira af vopnum. 

Ég mundi fara varlega í að mæra USA mikið Hans, ég leit upp til þeirra fyrir mörgum árum, var heimagangur á kef base árum saman.. en augun opnuðust fyrir því fyrir hvað þeir standa í raun. eiginhagsmunaseggir dauðans og íslensk stjórnvöld lafa í skottinu á þeim í hvaða bulli sem er. 

[Pétur Guðmundur Ingimarsson, 1.1.2008 kl. 16:28]

Það er oft talað um að vopnasala komi af stað styrjöldum. Engin dæmi eru hinsvegar lögð fram því til stuðnings.

Hvaða stríð eru þetta? 

[Óskar Þorkelsson, 1.1.2008 kl. 16:58]

nigaraqua, el Salvador, Afghanistan, sierra Leone til að nefna einhver í fljótu bragði.

[Hans Haraldsson, 2.1.2008 kl. 02:57]

Og hvernig varð vopnasala til þess að stríð braust út í þessum ríkjum?

[Bragi Þór Valsson (IP-tala skráð) 2.1.2008 kl. 13:29]

Sæll, Hans.

Það er gaman að sjá að það eru til menn hérna megin í heiminum sem hafa eitthvað vit á því sem í alvöru gerðist, t.d. með ANC og Mandela.  Þegar hvítir Suður-Afríkubúar ferðast um heiminn þurfa þeir alltaf að þola endalaus skot og árásir vegna þess hvað þeir hafi verið vondir við svarta manninn, sett Mandela í fangelsi sem ekkert gerði af sér og svo framvegis, þegar sannleikur málsins er sá að það er núna í 15 ár eða svo búið að vera stórhættulegt að vera hvítur í þessu landi þó hvítir séu búnir að vera þarna öldum saman og í mjög mörgum tilfellum mun lengur en þeir svörtu, sem eru að ótrúlega stórum hluta aðfluttir.

Það allra versta, og það sem á mögulega eftir að setja landið á hausinn, er þó líklega lögin sem þeir settu fyrir um það bil 3 árum "Land Re-distribution Act" (sem ég sá reyndar aldrei minnst á í vestrænum fjölmiðlum), þar sem þeir eru farnir að haga sér eins og Zimbabwe hérna um árið - að hirða sveitabæi af hvítum bændum án dóms og laga og afhenda þau einhverju fólki af handahófi, sem að öllum líkindum kann ekkert með dýr og ræktun að fara, en skartar réttum húðlit.

[Hans Haraldsson, 2.1.2008 kl. 14:53]

 

Án þess að ég vilji skipta S-Afríkumönnum í algóða og alvonda liðið þá var Apartheid mjög óréttlátt fyrirkomulag og blökkumenn höfðu að mínum dómi fullan rétt til þess að verja sig með vopnum.

Það er ekki þar með sagt að baráttan hafi alltaf verið háð með réttlætanlegum aðferðum eða þá að allt sem s-afrísk stjórnvöld aðhafast í dag sé fullkomlega réttmætt.