Davíð smjörklípa

Fréttastofa RÚV hefur lengi setið undir gagnrýni fyrir hlutdrægni í fréttaflutningi ríkisstjórninni í vil.

Páll Magnússon sýnir kannski viss hyggindi með því að svara fyrst gagnrýni á flokkspólitíska hlutdrægni RÚV með því að úthúða fyrrverandi forsætisráðherra landsins í. Hann veit sem er að athygli verulegs hluta þjóðarinnar festist á Davíð ef honum er einu sinni blandað í umræðuna. Svo rækilega raunar að margir munu ekki einu sinni sjá það sem blasir við, að þessi skrif útvarpsstjóra lýsa afstöðu í pólitískri umræðu sem enn er í gangi, eru afgerandi flokkspóliísk og alls ekki við hæfi.

Þetta er ágætur spuni hjá Páli en er ekki kominn tími til að hann, Óðinn Jónsson og félagar stundi pólitík í sínum frítíma? Ef þá skortir frítíma yrði það hægur vandi að auka hann og létta örlítið  byrðir skattgreiðenda á sama tíma. Við erum sum orðin mjög þreytt á að borga fyrir þetta.

Í gjaldþrot eins og hver önnur sjoppa

Það er ekkert leyndarmál að Grikkland er í raun gjaldþrota.

Fjöldamörg ríki hafa farið í greiðsluþrotí gegn um tíðina og er allur gangur á því hvernig þau hafa spjarað sig í kjölfarið. Svo ólík ríki sem Dóminikanska lýðveldið og Þýskaland - og raunar Bandaríkin líka í vissum skilningi - eru meðal þeirra ríkja sem farið hafa í þrot síðustu hundrað árin.

Horfur eru á að Grikkland muni fara slóðir sem ekki hafa verið farnar frá lokum nýlendutímans. Reglan hefur verið að fullvalda ríki halda áfram að vera til og verða ekki í neinum skilningi tekin til gjaldrotaskipta við að fara í þrot en þrátt fyrir meint fullveldi Grikkja munu Þjóðverjar hafa uppi áætlanir um að setja yfir landið einskonar landstjórn - jafnvel skiptastjórn - til að tryggja að "aðstoðin" sem Grikkir fá í nafni evrópsks bræðralags skili sér vel og örugglega til evrópskra lánadrottna.

Viðfangsefni friðarbandalags Evrópu um þessar mundir eru að afnema lýðræði og nútímavæða nýlendustefnuna. Vonandi geyma þeir símanúmerið í Hvíta húsinu á vísum stað ef þetta skildi enda með stríði.

Talnafimleikar

Í Silfri Egils í dag buðu Gylfi Arnbjörnsson og Ólafur Darri Andarson upp á einhverja ævintýralegustu talnafimleika sem sést hafa á Íslandi frá því að útrásarbankarnir féllu.

Byrjuðu þeir félagar á því að bera saman vaxtakjör íslenska ríkisins við "meðalvexti á Evrusvæðinu" en það mun vera meðaltal vaxta Þýskalds, Grikklands og allra landanna þar á milli. Síðan fóru þeir yfir í að reikna mismuninn á greiðslubyrði verðtryggðs, íslensks húsnæðisláns og húsnæðisláns "evrópskrar meðalfjölskyldu" og bæta reiknuðum verðbótum við greiðslubyrði hvers árs og fá þannig út að það sé kolrangt hjá Eurostat (hagstofu Evrópusambandsins) að  húsnæðiskostnaður á Íslandi sem hlutfall af ráðstöfunartekjum heimila sé rétt undir meðaltali Evrusvæðisins - í raun sé hann mun hærri.

Sömu nálgun tóku þeir svo á aðrar skuldir og komust að þeirri niðurstöðu að fimmtungur þjóðartekna fari í að greiða kostað af krónunni!

Úr því að þeir félagar eru einu sinni farnir af stað með að leiðrétta útlendinga þá væri kannski ágætt að þeir reyndu að flytja út snilldina. Samkvæmt þessum kenningum ætti það að liggja beint við að mörg evruríkin gætu leyst ríkisfjármálavanda sinn með því að taka upp japanskt jen.

RÚV segir fréttir af bókhaldi Össurar

Fréttastofa RÚV færir landsmönnum þær fréttir að "beinn kostnaður" af aðlögunarviðræðum við ESB nemi ekki nema rúmum 100 milljónum króna á fyrstu níu mánuðum síðasta árs.

Þrjú atriði í fréttinni vekja upp spurningar.

Í fyrsta lagi eru um 65% bókfærðs "beins kostnaðar" ferðakostnaður. Það eitt segir að "beinn kostnaður" er skilgreindur eins þröngt hægt er nema þá að menn séu að fljúga óundirbúnir á fundi erlendis og aðhafist svo ekkert þegar þeir koma heim af fundunum.

Í öðru lagi er bókfærður "beinn kostnaður" sex ráðuneyta vegna aðlögunarviðræðna engin (nema væntanlega ferðakostnaður sem er bókfærður hjá utanríkisráðuneyti)  og eru þar á meðal efnahags- og viðskiptaráðuneytið, fjármálaráðuneytið, umhverfisráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið. Er þarna um að ræða fagráðuneyti sem fara með málaflokka sem eru fyrirferðamiklir í starfsemi ESB. Þetta einfaldlega stemmir ekki.

Þriðja atriðið er mikilvægast en það kemur fram í lokaefnisgrein fréttarinnar á vef RÚV og er sleppt alveg í sjónvarpsfréttinni. Kostnaðurinn sem sagt er frá er einungis kostnaður ráðuneytanna af aðlögunarviðræðum. Fyrirspurn RÚV sem lögð er til grundvallar fréttinni nær hvorki til "beins kostnaðar" né vinnu þeirra stofnanna sem heyra undir ráðuneytin!

Er vart hægt að skilja þetta öðruvísi en svo að ef meiriháttar breytingar eru gerðar á starfsemi stofnunar eða þá jafnvel að heilli stofnun væri komið upp vegna aðlögunarferlisins, svo sem greiðslustofnun landbúnaðarins, þá væri kostnaðurinn ekki "beinn kostnaður" af aðildarferlinu!

Icesave og aðild að EES

Hálfgerð móðursýki virðist vera að grípa um sig vegna ákvörðunar ESA um að stefna Íslandi fyrir EFTA-dómstólinn vegna Icesave málsins.

Óþarft er að örvænta. Vissulega vinnur ESA oftast þau mál sem það höfðar fyrir dómstólnum en þetta er ekkert venjulegt mál. Það er ekki vanalegt að óvissa ríki um lög innri markaðarins um jafn stórvægilegt atriði og ábyrgð ríkis á innistæðutryggingum eða svigrúm þess til að bjarga sér þegar það stendur frammi fyrir alvarlegu neyðarástandi.

Fyrir mitt leiti trúi ég því ekki fyrr en ég tek á því að EFTA-dómstóllinn komist að þeirri niðurstöðu að skattgreiðendur geti gengið grunlausir til náða og vaknað næsta morgun í ábyrgðum upp á tugi prósenta af landsframleiðslu vegna óljósrar tilskipunar sem engin skilur eða laga sem sett eru í flýti um miðja nótt.

Fari hinsvegar svo að dómstóllinn leyfi slíkt væri í fyrsta lagi við hæfi að óska Evrópu til hamingju með stórsigur í stríðinu gegn lýðræði. Gæti ég trúað að handan móðunnar miklu þyrftu Karl I. og Loðvík XVI. að teygja sig eftir hausunum og þerra tár af hvarmi. Hversu miklu auðveldara hefði lífið verið í þeirra tíð ef hægt hefði verið að skattleggja þjóðir með því einfaldlega að láta þær stíga á lagatæknilegar jarðsprengjur í stað þess að sækja skatta til fulltrúaþings sem fjallar um málið opinberlega og áður en skatturinn er lagður á? Stundum segja þau jafnvel nei.

Um leið myndi slík niðurstaða vekja upp spurningar um hversu aðlaðandi klúbbur EES væri fyrir Ísland. Þótt sökin sé okkar eigin að stórum hluta er engum blöðum um það að fletta að bankabólan og hrunið hefðu ekki geta átt sér stað án EES. Ef við það bætast stórar fjárkröfur er ekki hægt annað en að spyrja sig hversu miklu sé fórnandi fyrir samninginn.

Eiturvafningur

Útlit er fyrir að opinber söguskýring ESB á evruvandanum verði byggð á hugmyndum um agaleysi og leti miðjarðarhafsþjóða. Lykilatriðið í nýjustu lausn sambandsins á evruvandanum (sem sambandsleiðtogar kjósa frekar að nefna skuldavanda Evrópuþjóða) er að auka eftirfylgni með ákvæðum Maastricht um ríkisfjármál.

Ekki virðist það trufla leiðtogana að Spánn og Írland höguðu ríkisfjármálum sínum í samræmi við ákvæðin fyrir kreppu en ekki Þýskaland.

Millifærslur verða með allra minnsta móti. Jaðarríkin verða enn með sömu mynt og Þýskaland og fyrir þau mun hún sameina ókosti gullfótar og pappírsfótar. Líkt og með gull munu ríkin hafa takmörkuð áhrif á framboðið á myntinni en engu að síður mun verða um pappírspening að ræða. Peningurinn hefur ekkert eiginlegt verðgildi og vaxtastigið ræðst ekki eingöngu af framboði og eftirspurn heldur stýrivöxtum sem miðast við þarfir Þýskalands.

Það er erfitt að sjá að myntvafningurinn gæti verið eitraðri þótt hann hefði verið hannaður gagngert sem efnahagslegt sjálfsvígstól fyrir jaðarríki Evrópu.

Á næstu mánuðum kemur í ljós hversu margar þjóðir eru tilbúnar til að fórna framtíðinni til að komast hjá tímabundum erfiðleikum.

Enga heiðarlega Kínverja?

Í raun getur Huang Nubo eignast Grímsstaði ef hann á annað borð kærir sig um það. Til þess þarf hann ekki að gera annað en að nota skúffufyrirtæki á EES svæðinu.

Burtséð frá spurningunni um það hvort yfirvöld ættu að hafa meiri möguleika á að stjórna landakaupum útlendinga en þau hafa, orkar það þá ekki dálítið tvímælis að refsa þessum ákveðna útlendingi fyrir að hringja bjöllunni við aðaldyrnar frekar en að læðast inn um ólæstar bakdyrnar?

Varnarsigur Samfylkingararms?

Við fyrstu sýn virðist ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins í Evrópusambandsmálum hin ágætasta fyrir andstæðinga ESB-aðildar. Efnislega er engin teljandi munur á að draga umsókn til baka á því stigi sem aðildarferlið er og að gera hlé á viðræðum. Rýnivinnan sem lokið er hverfur ekki við að umsókn sé dregin til baka og verður til staðar ef sótt yrði um aftur. Aðlögunarferlið sjálft er skammt á veg komið og ekki útlit fyrir að Samfylkingin muni komast langt með það á þessu kjörtímabili þar sem meirihluti ríkisstjórnarinnar er eins tæpur og verið getur og hluti VG veitir virka mótstöðu.

Í ljósi afstöðu hinna flokkanna og niðurstaðna skoðanakannanna sem sýna, þrátt fyrir óhefðbundin vinnubrögð við gerð spurninga og reikningskúnstir, að tæpast er eftirspurn eftir meira en einum ESB-flokki er það farið að virðast nokkuð ólíklegt að Samfylkingin nái að klára aðildarferlið á því umboði sem hún kreisti út úr Alþingi 2009.

Það verður þó, því miður, ekki sagt að Samfylkingararmurinn hafi beðið algjöran ósigur. Sá möguleiki að láta framhald aðildarferlisins ráðast í þjóðaratkvæðagreiðslu þýðir að Samfylkingin er ekki í öruggri ESB-sóttkví, stjórnarsamstarf Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar með ESB-umsókn er a.m.k fræðilegur möguleiki og það hlýtur að veikja stöðu andstæðinga ESB-aðildar í öðrum flokkum, sérstaklega VG.

Ruglumræða um gjaldmiðilsmál

Það er dagljóst að æstu árin mun Ísland ekki geta tekið upp erlendan gjaldmiðil einhliða og afnumið gjaldeyrishöft nema að gengi krónunnar væri fellt mikið fyrst. Í landinu er til miklu meira laust fé en þjóðarbúið ræður við að greiða út.

Eins er það ljóst að næstu árin mun Ísland ekki uppfylla núverandi skilyrði fyrir upptöku evru og ekki geta farið í gegn um fastgengishluta evruaðlögunar án þess að fella gengið fyrst af sömu ástæðu og fella þyrfti það við einhliða upptöku. Sá tími að Ísland uppfylli núverandi skilyrði fyrir upptöku evru er það langt undan að engin leið er til að sjá fyrir hvort það verði yfirleitt til evra, hverjum hún standi til boða eða með hvaða skilyrðum.

Við þær aðstæður sem nú eru í efnahagsmálum heimsins er fyrirsjáanleg framtíð stuttur tími. Um fyrirsjáanlega framtíð verður krónan gjaldmiðill Íslands og í raun er lítið hægt að segja af viti um það hvaða kostir verða mögulegir eða vænlegir þegar um hægist.

Hvað skyldi þá valda því að umræða um gjaldmiðilsmál fer fram í fjölmiðlum nánast á hverjum degi?

Ætli skýringin sé ekki að árum saman var þeirri blekkingu haldið á lofti að græða mætti ósköpin ölll af ókeypis peningum með því að nota mynt sem heitir eitthvað annað? Ruglumræðan um gjaldmiðilsmál sýnir hversu lengi Íslendingar munu halda í blekkingu sem þrífst á voninni um auðfengið fé.

Það þarf kannski engan að undra hversu vel þessi þjóð var rúin af bankabófum.

Ekki skuldavandi heldur evruvandi

Gjarnan er talað um vanda evrusvæðisins sem skuldavanda og vilja margir útskýra hann með meintri óreiðusemi Suður-Evrópuríkja.

Þessi skýring passar að vissu marki við tilfelli Grikklands en alls ekki við stærri ríkin sem eiga í vanda. Skuldir Spánar eru ekki nema um 60% af landsframleiðslu og horfur í ríkisfjármálum töluvert betri en í Bretlandi. Skuldabyrði Ítalíu er mun hærri eða um 130% af landsframleiðslu en Ítalir skulda mest innanlands. Japan ber keimlíka skuldabyrði upp á tæplega 200% af landsframleiðslu.

Spánn og Ítalía dansa á barmi ríkisgjaldþrots en Bretland og Japan ekki.

Raunar er það svo að ef evrusvæðið í heild myndaði eitt land væri það nokkuð vel statt. Það er á öðrum endanum vegna evrunnar.

Myntvafningurinn evra skapar ójafnvægi á milli mis-vel samkeppnisfærra landa myntbandalagsins og skapar hættu á lausafjárþurrð ríkja sem, væru þau enn fullvalda ríki með eigin mynt, ættu að fara létt með að standa undir skuldabyrði sinni. Vandinn er ekki skuldavandi heldur evruvandi.

Hvergi? Virkilega hr. Buiter?

Á árunum fyrir hrun boðuðu skötuhjúin Willem Buiter og Anne Sibert að þjóðargjaldmiðlar væru dragbítur og lítil myntsvæði dauðadæmd. Árið 2008 voru þau beðin um að gera skýrslu um stöðu íslenska bankakerfisins og spáðu þau hruni. Stuttu síðar hrundi íslenska bankakerfið en af allt öðrum ástæðum en þau höfðu spáð. "Hættan" sem þau höfðu varað við - takmarkaður aðgangur að gjaldeyri til að setja í bankana - er raunar það sem bjargaði okkur frá örlögum Írlands.

Nú nýverið flutti Buiter erindi á hagfræðiráðstefnu í Hörpu. Uppistaðan í málflutningi hans var eiginlega sú að Ísland væri of lítið til að nokkuð geti orðið úr því vegna þess að 300.000 manna þjóð hafi ekki úr nægilega mörgu hæfileikafólki að spila.

Þetta er vissulega eitthvað sem vel á við um möguleika þjóðar til árangurs í einföldum leik á borð við knattspyrnu en ekki átta ég mig á því hvaða reynslurök styðja að hið sama gildi um rekstur samfélaga? Eru Nígería og Pakistan betur rekin samfélög en Sviss - eða Ísland? Er það almennt einkenni á þróuðum og velmegandi löndum að þau séu stór?

Umtöluðustu ummæli Buiters á ráðstefnunni eru líklega þau að lítið land gæti staðið undir bankakerfi með skuldbindingar upp á 1000% af þjóðarframleiðslu væri múgheimska sem ætti sér hvergihliðstæðu í þróuðum löndum (nema þá væntanlega Sviss). Það er spurning hvort að Buiter hafi litið sér nógu nærri.

Suður í Evrópu ætlar allt um koll að keyra vegna myntvafnings nokkurs sem nefnist evra. Vandræðin sem menn eiga við vegna evrunnar voru á engan hátt ófyrirsjáanleg. Margir urðu til að spá nákvæmlega fyrir um vandræðin sem myntbandalagið stendur frammi fyrir og það á réttum forsendum og áður en lagt var upp í leiðangurinn en hópbrjálæðið var óviðráðanlegt.

Mætti Buiter t.d lesa aftur Why Britain Should Join the Eurosem út kom árið 2002 - löngu á eftir fyrstu viðvörunum um hætturnar af myntsamstarfinu. Meðal höfunda er hr. Willem Buiter.

Beðið um rós án þyrna

Umræðu um gjaldmiðilsmál í seinni tíð má lýsa sem samanburði á krónunni annarsvegar og ímyndun hinsvegar.

Það er vissulega rétt að undirstöður efnahagslífsins á Íslandi eru fábreyttar, að sveiflur í efnahagslífinu koma fram í gengi gjaldmiðilsins og að þetta er raunverulegt vandamál í landi sem er mjög háð innflutningi.

Hafa sumir talið sér trú um að ráða megi bót á þessum vanda með því einfaldlega að taka upp annan gjaldmiðil. Þannig geti tekjur haldist óskertar bæði að nafnvirði og raunvirði sama hvernig árar og gott ef þýskir útlánavextir áttu ekki að fylgja með í kaupbæti.

Veruleikinn er sá að velmegun byggir á því að framleiða vörur og þjónustu. Ekkert byggðarlag getur haldið uppi neyslu með langvarandi viðskiptahalla og haldist blómlegt og gildir þá einu hvort það heitir Ísafjörður, Ísland, Grikkland, Portúgal eða Bandaríkin (landsbyggðarfólk skilur þetta kannski almennt betur en höfuðborgarbúar).

Það er eðlilegt að gjaldmiðilsmál séu rædd en vonandi mun umræða í framtíðinni verða raunsærri (og eftir því gagnlegri) en hún hefur verið síðustu ár. Það er engin rós án þyrna í boði.

Evrópskur lýðræðissigur!

Fullveldistilfærsla til Brussel er umdeild í Bretlandi og þar er uppi hávær krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðild að ESB. Skoðanakannanir benda til þess að yfirgnæfandi meirihluti Breta styðji þá kröfu.

Einnig benda kannanir til þess að verulegur meirihluti þeirra sem afstöðu taka vilji út úr sambandinu.

Kjörnir fulltrúar Breta í breska þinginu felldu tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um sambandsaðild í kvöld með 483 atkvæðum á móti 111.

Íslensku Evrópusamtökin segja frá þessu eins og sigri.

Væntanlega er það þá sigur evrópsks lýðræðis.

ESB-stefna óskiljanleg útlendingum

Steingrímur J. Sigfússon var á dögunum gestur í viðræðuþættinum HARDtalk á BBC World News.

Ekki fer á milli mála að Stephen Sackur, spyrill þáttarins, hafði verið mjög vel undirbúinn fyrir viðtalið, vafalaust af öflugu rannsóknateymi. Eitt atriði virtist BBC-mönnum þó ómögulegt að skilja.

Í öllum spurningum gekk spyrillinn út frá því að það væri stefna ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og VG að ganga í ESB. Þegar Steingrímur reynir að útskýra að stefna stjórnarinnar sé að sækja um aðild að sambandinu en ekki ganga í það - þá ákvörðun eigi að taka eftir aðildarferlið - virðist spyrillinn eiga mjög erfitt með að ná utan um það sem Steingrímur er að segja.

Er sú stefna enda án fordæma og alls ekki í samræmi við uppbyggingu inngönguferlisins.

-------------------

Viðtalið má sjá hér. Tilraunir Steingríms til að útskýra ruglið byrja fyrir alvöru þegar 50 sekúndur eru liðnar á seinna myndbandið.

 

Spilling og faglegheit

Eðlilega hefur ráðning forstjóra Bankasýslu ríkisins valdið tortryggni. Umsækjendahópurinn er grunsamlega veikur (misminnir mig, eða hefur ekki orðið smávegis samdráttur í fjármálageiranum síðustu ár?) og sú ákvörðun stjórnar Bankasýslunnar að ráða "mannauðssérfræðing" til þess að leggja próf fyrir umsækjendur og reikna út hver þeirra væri síst óhæfur til að gegna starfanum vekur grunsemdir þar sem sérfræðingurinn fékk það út að hæfasti maðurinn væri umsækjandi sem er vanhæfur sökum aðkomu sinnar að umdeildri einkavæðingu bankanna í fyrra skiptið - raunar fyrsta hluta þeirrar atburðarrásar sem leiddi til þess að fyrirbærið "Bankasýsla ríkisins" er orðið til, en það kom ekki til af góðu.

Meðal margra spurninga sem málið vekur er sú hvort það sé æskilegt að hið opinbera notist við tískuaðferðir úr einkageiranum til að finna "besta umsækjandann".

Ætli maður að ráða rafvirkja til að eiga við raflagnir á heimili sínu þá er líklega betra að fá hæfasta rafvirkjann í Reykjavík frekar en þann 45. hæfasta en mestu máli skiptir þó að vera viss um að fá hæfan rafvirkja sem kann til verka og vandar sig en ekki fúskara - eða pýrómaníak!

Hið opinbera er ekki fyrirtæki í samkeppnirekstri heldur stofnanabygging sem heldur utan um hagsmuni almennings og starfsmenn þess sýsla með mikið vald og fé sem tilheyrir öðrum. Er ekki hægt að færa nokkuð sterk rök fyrir því að verklag við mannaráðningar hjá hinu opinbera eigi í ríkara mæli en hjá einkageiranum að miða að því að tryggja að hæfni (og hæfi!) sé yfirleitt til staðar en síður að því að finna "besta umsækjandann"?

Ráðningar þar sem stuðst er við mannauðsstjórnunarformúlur og persónuleikapróf eru gjarnan ákveðnar á svo flóknum, huglægum og teygjanlegum forsendum að líklega yrðu menn aldrei kjaftstopp þótt þeir þyrftu að verja ráðningu Steingríms Njálssonar sem leikskólastjóra. Þegar verklag af þeim toga er viðhaft hjá hinu opinbera og kallað faglegt er verið að bjóða heim spillingu. 

Væri það ekki betra ef hæfniskröfur hjá hinu opinbera væru ávalt skýrari en "háskólanám sem nýtist í starfi" og viðmiðin þegar gert væri upp á milli umsækjenda einföld og ótvíræð? Ríkið yrði vafalaust endrum og sinnum af hæfasta umsækjandanum en yrði kannski oftar hlíft við fúskurum og brennuvörgum.

Í mörgum stærri löndum eru samræmd og nafnlaus samkeppnispróf, samræmd starfsþjálfun og staðlað mat á námi og starfsreynslu mikið notuð til að útdeila störfum hjá hinu opinbera. Þykja kostirnir vega upp á móti ókostunum. Hvernig stendur á því að í fámennu landi eins og Íslandi þykir best að nota Capacent?